Nowy element przy Zespole Cerkiewnym w Radrużu

Nowy i stary jednocześnie, bowiem usytuowany przy zachód od Zespołu Cerkiewnego, budynek dawnego sklepu i mleczarni nie wyróżniał się ani swoją sylwetką, ani dziejami. Uwaga turystów skierowana była zawsze na unikalną cerkiew i towarzyszące jej obiekty. Skromny budynek zawsze spychany był więc na drugi plan. Może się to wkrótce zmienić, bowiem dzięki staraniom Muzeum Kresów w Lubaczowie budynek ten będzie gruntownie wyremontowany z przeznaczeniem dla obsługi intensywnie rozwijającego się ruchu turystycznego (zaplecze socjalne i sala muzealna).

Data wzniesienia tego budynku nie jest ściśle określona. Na podstawie relacji terenowych przypuszcza się, że ten murowany z kamienia obiekt wzniesiony został na początku lat 20. XX wieku. Pierwotnie budynek pełnił rolę wiejskiego sklepu i mleczarni z urządzeniami do wirowania mleka. Niekiedy błędnie określa się go jako siedzibę lokalnej filii Towarzystwa „Proświta” i ta wersja niestety trafiła do oficjalnej nomenklatury.

Jak na swoje czasy był to budynek wyróżniający się na tle przeważnie drewnianej zabudowy wiejskiej. W momencie budowy budynek był swoistym znakiem swego czasu i wyrazem wysokich aspiracji mieszkańców Radruża. Reprezentuje charakterystyczny dla 1 tercji XX wieku typ skromnej architektury, łączącej funkcje obiektu handlowego i gospodarczego.

Ważne znaczenie posiada wykorzystanie do jego budowy lokalnego kamienia wapiennego, pierwotnie widocznego na nieotynkowanych elewacjach. Elementem dekoracyjnym był ceglany gzyms kordonowy wyznaczony przez rytm ukośnych cegieł. Parterowa bryła budynku, osadzona na wysokim cokole i powiększona o użytkowe poddasze, jest silną dominantą przestrzenną, szczególnie wobec położonego w bezpośrednim sąsiedztwie kilkusetletniego Zespołu Cerkiewnego.

W okresie kilkudziesięcioletniego funkcjonowania budynek zachował swą zasadniczą bryłę, ale w wyniku przebudów stracił wiele ze swego pierwotnego charakteru.

Na początku II wojny światowej, w okresie tzw. pierwszej okupacji sowieckiej (1939-1941), budynek został upaństwowiony i nadal pełnił funkcję sklepu. Określany był wówczas jaka tzw. kooperatywa (czyli „spółdzielnia”). Po wojnie przejęty został na własność Urzędu Gminy w Horyńcu. Na początku lat 50. (do 1956 r.), w okresie kolektywizacji i założenia na terenie wsi Spółdzielni Produkcyjnej, w jego wnętrzu urządzony był magazyn na zboże. We wschodniej części istniał sklep podlegający Gminnej Spółdzielni Samopomoc Chłopska w Horyńcu. W budynku jeszcze przez pewien czas funkcjonowała także zlewnia mleka.

W okresie prowadzenia gruntownych prac konserwatorskich położonego w bezpośrednim sąsiedztwie zabytkowego Zespołu Cerkiewnego (1964-1966) w zachodniej części budynku mieszkali pracownicy ekipy remontowej. W latach 1971-1973 pomieszczenie to służyło za mieszkanie zastępcze dla jednej z rodzin z Radruża, która w wyniku pożaru straciła swój dom.

W 1974 roku pomieszczenie w zachodniej części budynku adaptowano na świetlicę młodzieżową podlegającą Gminnemu Ośrodkowi Kultury w Horyńcu. W tym czasie, a także w na przełomie lat 80. i 90. XX wieku dokonano wielu prac remontowych, łącznie z otynkowaniem ścian od zewnątrz. Ostatni większy remont budynku przedsięwzięto około 2004 roku. Wówczas to z inicjatywy Powiatowego Centrum Kultury i Sportu, przy pomocy finansowej Urzędu Gminy w Horyńcu Zdroju w północno-wschodniej części budynku zainstalowano ubikacje i umywalki.

W 2010 roku budynek został przejęty przez Muzeum Kresów w Lubaczowie. Obiekt służył od tego czasu pracownikom zajmującym się obsługą i utrzymaniem zabytkowego Zespołu Cerkiewnego. Jednocześnie zapoczątkowane zostały prace nad kompleksową rewitalizacją budynku. Ich rezultat będzie widoczny już jesienią 2018 roku. Będzie to kolejny ważny rok dla zwiększenia atrakcyjności unikalnego Zespołu Cerkiewnego.